Το πείραμα

Μου έστειλε, πριν από αρκετό καιρό ομολογουμένως, το παρακάτω κειμενάκι ένας φίλος (έχω υπογραμμίσει κάποιες φράσεις που σχολιάζω μετά):

«Επιστήμονας επανέλαβε το «Πείραμα»

Οι περισσότεροι άνθρωποι είναι πρόθυμοι να γίνουν βασανιστές, αν τους το ζητήσουν.

Μερικά πράγματα δεν αλλάζουν ποτέ. Η κοινή γνώμη σοκαρίστηκε, όταν το 1961 ο καθηγητής ψυχολογίας του πανεπιστημίου Γιέηλ των ΗΠΑ Στάνλεϊ Μίλγκραμ πραγματοποίησε το διάσημο πλέον -και ανατριχιαστικό «Πείραμα» του, που έγινε και ομώνυμη ταινία, δείχνοντας ότι οι εθελοντές ήσαν πρόθυμοι να κάνουν ηλεκτροσόκ σε μια άλλη ομάδα εθελοντών, κάτω υπό ορισμένες συνθήκες.

Ποτέ μέχρι τώρα επιστήμονας -τουλάχιστον που να το παραδεχτεί- δεν είχε τολμήσει να κάνει κάτι ανάλογο. Τώρα, όμως κάποιος τόλμησε: ο καθηγητής Τζέρι Μπέργκερ του πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας-Σάντα Κλάρα, ο οποίος, όπως μετέδωσε το πρακτορείο Reuters, διαπίστωσε ότι τίποτε δεν έχει αλλάξει μετά από σχεδόν μισό αιώνα. Οι άνθρωποι είναι πάντα διατεθειμένοι και υπάκουοι να λειτουργήσουν σαν βασανιστές των άλλων, κάνοντάς τους επώδυνα ηλεκτροσόκ, αρκεί κάποια προσωπικότητα, περιβεβλημένη με κύρος και εξουσία, να τους ενθαρρύνει για κάτι τέτοιο.

theexperiment

Η νέα έρευνα έδειξε ότι σχεδόν τρεις στους τέσσερις εθελοντές (το 70%) συνέχισαν να κάνουν ηλεκτροσόκ στους εθελοντές-θύματα ή τουλάχιστον πίστευαν ότι κάνουν, αφού, χωρίς να το γνωρίζουν, οι «εθελοντές-θύματα» δεν ήσαν παρά ηθοποιοί που προσποιούνταν ότι υποφέρουν από την εκκένωση του ηλεκτρικού ρεύματος.

«Επιβεβαιώσαμε αυτό που είχε ανακαλυφθεί στο προηγούμενο πείραμα: αν οι άνθρωποι βρεθούν σε ορισμένες συνθήκες, θα αντιδράσουν με αναπάντεχους και συχνά ενοχλητικούς τρόπους. Η προηγούμενη έρευνα διατηρεί ακόμα την ισχύ της», δήλωσε ο Μπέργκερ.

Στο προηγούμενο πείραμα του Μίλγκραμ οι ηθοποιοί-θύματα προσποιούνταν ότι υπέφεραν όταν η ισχύς του ηλεκτροσόκ ήταν 150 βολτ, αλλά οι βασανιστές-εθελοντές δεν δίστασαν να αυξήσουν την ισχύ του ρεύματος μέχρι και στο μέγιστο (τα 450 βολτ).

Ο Μπέργκερ τροποποίησε κάπως το επαναληπτικό του πείραμα, σταματώντας την ισχύ του ηλεκτροσόκ στα 150 βολτ. Όμως το 70% των «βασανιστών» (ηλικίας 20-81 ετών και «μέσοι» Αμερικανοί πολίτες) ήθελε να αυξήσει την ισχύ του ρεύματος πάνω από αυτό το επίπεδο, όταν ο Μπέργκερ τους διέταζε να σταματήσουν στα 150 βολτ.

Σύμφωνα με τον Μπέργκερ, το νέο πείραμα, που δημοσιεύτηκε στο ψυχολογικό περιοδικό «American Psychologist», μπορεί να εξηγήσει εν μέρει τις καταχρηστικές συμπεριφορές των δεσμοφυλάκων προς τους κρατούμενους στη φυλακή Αμπού Γκράιμπ στο Ιράκ ή των ναζιστών στο Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο.

Ο Αμερικανός ψυχολόγος επεσήμανε ότι πρέπει να είναι κανείς επιφυλακτικός όταν κάνει το «άλμα» από τις εργαστηριακές μελέτες στις πολύπλοκές συμπεριφορές στην πραγματική κοινωνία, σχετικά με ζητήματα όπως η γενοκτονία.

bit6ba

Όμως πρόσθεσε ότι είναι σημαντικό να κατανοηθούν καλύτερα εκείνοι οι ψυχολογικοί παράγοντες που συμβάλλουν, ώστε οι άνθρωποι να δρουν με τόσο απρόσμενο και ανεπιθύμητο τρόπο, κυρίως επειδή είναι επιρρεπείς στο να υπακούουν τους ανθρώπους-σύμβολα της εξουσίας.»

Πηγή: http://portal.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathciv_1_19/12/2008_260904

Καταρχήν γιατί έπρεπε να είχε αλλάξει κάτι μετά από μισό σχεδόν αιώνα; Έχουμε αποδείξεις για το ότι η ανθρώπινη φύση γίνεται καλύτερη όσο περνούν τα χρόνια; Ο μόνος λόγος που είμαστε (ίσως) λιγότερο βίαιοι είναι γιατί ανακαλύψαμε πως αυτό βοηθάει γενικά στην επιβίωσή μας. Που και πάλι, με τόσα που ακούμε καθημερινά και με τόσους πολέμους που γίνονται το να λέμε πως είμαστε λιγότερο βίαιοι ακούγεται λίγο αστείο. Βέβαια εμείς στην Ελλάδα είμαστε σχετικά τυχεροί. Παρά την γκρίνια μας για το αντίθετο μερικά πράγματα δεν μας αγγίζουν…

Μ’αρέσει όμως ο χαρακτηρισμός του τρόπου αντίδρασης των ανθρώπων: αναπάντεχος και ενοχλητικός. Ψυχασθενής και σαδιστικός ήθελε να πει ο ποιητής αλλά μπερδεύτηκε. Γιατί το να κάνεις κάποιον να υποφέρει δεν είναι ενοχλητικό, είναι άρρωστο και είναι άκρως ανησυχητικό πως αυτό το έκαναν άτομα που υποτίθεται πως είναι απόλυτα φυσιολογικά.. Τύφλα να έχουν οι ψυχοπαθείς δολοφόνοι δηλαδή…

4137nh4kvvl

Όμως είπαν πως αυτή η έρευνα «μπορεί να εξηγήσει εν μέρει τις καταχρηστικές συμπεριφορές των δεσμοφυλάκων προς τους κρατούμενους». Α πολύ ωραία, βρήκαμε τι φταίει.. Οι κρατούμενοι θα είναι πολύ περήφανοι για μας… Τι να πω τώρα κι εγώ, αν δεν υπάρχει έλεγχος για αυτούς που έχουν την εξουσία και πάρα πολλά και αυστηρά ψυχολογικά τεστ δεν γίνεται δουλειά. Οι άνθρωποι ζουν στους δικούς τους μικρόκοσμους, εδώ δεν ενδιαφέρονται για τον γείτονά τους θα ενδιαφερθούν για έναν κρατούμενο; Η κοινωνία δεν βρίσκεται σε άγνοια επειδή δεν μπορεί να μάθει, απλά γιατί δεν θέλει να μάθει, είναι πιο βολικό..

Όσο για την τελευταία παράγραφο του άρθρου, ίσως όντως οι άνθρωποι να είναι επιρρεπείς στο να υπακούουν τους ανθρώπους-σύμβολα της εξουσίας. Γιατί οι πολλοί πράγματι χρειάζονται κάποιον να τους καθοδηγεί, είτε λόγω ανασφάλειας ή/και χαμηλής αυτοπεποίθησης, στους ανθρώπους αρέσει να ανήκουν σε κοπάδια και χρειάζονται έναν βοσκό.. Όμως στην έρευνα κάποιοι συνέχιζαν και όταν τους είχαν πει να σταματήσουν. Δεν ακολουθούσαν διαταγές, απλά έβγαζαν τα σαδιστικά τους απωθημένα γνωρίζοντας πως δεν θα υπάρχουν συνέπειες. Επίσης ο φίλος που μου το έστειλε μου είπε πως διάβασε πως τα ποσοστά όσων ήταν πρόθυμοι να πληγώσουν άλλους μειώνονταν δραματικά όταν αυτό έπρεπε να γίνει με προσωπική επαφή, με μαχαίρι πχ. Εμ βέβαια, γιατί να σκοτώσεις κάποιον πατώντας ένα κουμπάκι είναι πολύ απλό, το να τον στραγγαλίσεις όμως θέλει άλλο μυαλό. Γενικά κάποια πράγματα έχουν γίνει τόσο «απλά» που οι άνθρωποι καταλήγουν να μην αντιλαμβάνονται τις συνέπειες των πράξεών τους μερικές φορές…

(οι εικόνες είναι από την ομώνυμη ταινία)

Advertisements