Το πείραμα

Μου έστειλε, πριν από αρκετό καιρό ομολογουμένως, το παρακάτω κειμενάκι ένας φίλος (έχω υπογραμμίσει κάποιες φράσεις που σχολιάζω μετά):

«Επιστήμονας επανέλαβε το «Πείραμα»

Οι περισσότεροι άνθρωποι είναι πρόθυμοι να γίνουν βασανιστές, αν τους το ζητήσουν.

Μερικά πράγματα δεν αλλάζουν ποτέ. Η κοινή γνώμη σοκαρίστηκε, όταν το 1961 ο καθηγητής ψυχολογίας του πανεπιστημίου Γιέηλ των ΗΠΑ Στάνλεϊ Μίλγκραμ πραγματοποίησε το διάσημο πλέον -και ανατριχιαστικό «Πείραμα» του, που έγινε και ομώνυμη ταινία, δείχνοντας ότι οι εθελοντές ήσαν πρόθυμοι να κάνουν ηλεκτροσόκ σε μια άλλη ομάδα εθελοντών, κάτω υπό ορισμένες συνθήκες.

Ποτέ μέχρι τώρα επιστήμονας -τουλάχιστον που να το παραδεχτεί- δεν είχε τολμήσει να κάνει κάτι ανάλογο. Τώρα, όμως κάποιος τόλμησε: ο καθηγητής Τζέρι Μπέργκερ του πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας-Σάντα Κλάρα, ο οποίος, όπως μετέδωσε το πρακτορείο Reuters, διαπίστωσε ότι τίποτε δεν έχει αλλάξει μετά από σχεδόν μισό αιώνα. Οι άνθρωποι είναι πάντα διατεθειμένοι και υπάκουοι να λειτουργήσουν σαν βασανιστές των άλλων, κάνοντάς τους επώδυνα ηλεκτροσόκ, αρκεί κάποια προσωπικότητα, περιβεβλημένη με κύρος και εξουσία, να τους ενθαρρύνει για κάτι τέτοιο.

theexperiment

Η νέα έρευνα έδειξε ότι σχεδόν τρεις στους τέσσερις εθελοντές (το 70%) συνέχισαν να κάνουν ηλεκτροσόκ στους εθελοντές-θύματα ή τουλάχιστον πίστευαν ότι κάνουν, αφού, χωρίς να το γνωρίζουν, οι «εθελοντές-θύματα» δεν ήσαν παρά ηθοποιοί που προσποιούνταν ότι υποφέρουν από την εκκένωση του ηλεκτρικού ρεύματος.

«Επιβεβαιώσαμε αυτό που είχε ανακαλυφθεί στο προηγούμενο πείραμα: αν οι άνθρωποι βρεθούν σε ορισμένες συνθήκες, θα αντιδράσουν με αναπάντεχους και συχνά ενοχλητικούς τρόπους. Η προηγούμενη έρευνα διατηρεί ακόμα την ισχύ της», δήλωσε ο Μπέργκερ.

Στο προηγούμενο πείραμα του Μίλγκραμ οι ηθοποιοί-θύματα προσποιούνταν ότι υπέφεραν όταν η ισχύς του ηλεκτροσόκ ήταν 150 βολτ, αλλά οι βασανιστές-εθελοντές δεν δίστασαν να αυξήσουν την ισχύ του ρεύματος μέχρι και στο μέγιστο (τα 450 βολτ).

Ο Μπέργκερ τροποποίησε κάπως το επαναληπτικό του πείραμα, σταματώντας την ισχύ του ηλεκτροσόκ στα 150 βολτ. Όμως το 70% των «βασανιστών» (ηλικίας 20-81 ετών και «μέσοι» Αμερικανοί πολίτες) ήθελε να αυξήσει την ισχύ του ρεύματος πάνω από αυτό το επίπεδο, όταν ο Μπέργκερ τους διέταζε να σταματήσουν στα 150 βολτ.

Σύμφωνα με τον Μπέργκερ, το νέο πείραμα, που δημοσιεύτηκε στο ψυχολογικό περιοδικό «American Psychologist», μπορεί να εξηγήσει εν μέρει τις καταχρηστικές συμπεριφορές των δεσμοφυλάκων προς τους κρατούμενους στη φυλακή Αμπού Γκράιμπ στο Ιράκ ή των ναζιστών στο Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο.

Ο Αμερικανός ψυχολόγος επεσήμανε ότι πρέπει να είναι κανείς επιφυλακτικός όταν κάνει το «άλμα» από τις εργαστηριακές μελέτες στις πολύπλοκές συμπεριφορές στην πραγματική κοινωνία, σχετικά με ζητήματα όπως η γενοκτονία.

bit6ba

Όμως πρόσθεσε ότι είναι σημαντικό να κατανοηθούν καλύτερα εκείνοι οι ψυχολογικοί παράγοντες που συμβάλλουν, ώστε οι άνθρωποι να δρουν με τόσο απρόσμενο και ανεπιθύμητο τρόπο, κυρίως επειδή είναι επιρρεπείς στο να υπακούουν τους ανθρώπους-σύμβολα της εξουσίας.»

Πηγή: http://portal.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathciv_1_19/12/2008_260904

Καταρχήν γιατί έπρεπε να είχε αλλάξει κάτι μετά από μισό σχεδόν αιώνα; Έχουμε αποδείξεις για το ότι η ανθρώπινη φύση γίνεται καλύτερη όσο περνούν τα χρόνια; Ο μόνος λόγος που είμαστε (ίσως) λιγότερο βίαιοι είναι γιατί ανακαλύψαμε πως αυτό βοηθάει γενικά στην επιβίωσή μας. Που και πάλι, με τόσα που ακούμε καθημερινά και με τόσους πολέμους που γίνονται το να λέμε πως είμαστε λιγότερο βίαιοι ακούγεται λίγο αστείο. Βέβαια εμείς στην Ελλάδα είμαστε σχετικά τυχεροί. Παρά την γκρίνια μας για το αντίθετο μερικά πράγματα δεν μας αγγίζουν…

Μ’αρέσει όμως ο χαρακτηρισμός του τρόπου αντίδρασης των ανθρώπων: αναπάντεχος και ενοχλητικός. Ψυχασθενής και σαδιστικός ήθελε να πει ο ποιητής αλλά μπερδεύτηκε. Γιατί το να κάνεις κάποιον να υποφέρει δεν είναι ενοχλητικό, είναι άρρωστο και είναι άκρως ανησυχητικό πως αυτό το έκαναν άτομα που υποτίθεται πως είναι απόλυτα φυσιολογικά.. Τύφλα να έχουν οι ψυχοπαθείς δολοφόνοι δηλαδή…

4137nh4kvvl

Όμως είπαν πως αυτή η έρευνα «μπορεί να εξηγήσει εν μέρει τις καταχρηστικές συμπεριφορές των δεσμοφυλάκων προς τους κρατούμενους». Α πολύ ωραία, βρήκαμε τι φταίει.. Οι κρατούμενοι θα είναι πολύ περήφανοι για μας… Τι να πω τώρα κι εγώ, αν δεν υπάρχει έλεγχος για αυτούς που έχουν την εξουσία και πάρα πολλά και αυστηρά ψυχολογικά τεστ δεν γίνεται δουλειά. Οι άνθρωποι ζουν στους δικούς τους μικρόκοσμους, εδώ δεν ενδιαφέρονται για τον γείτονά τους θα ενδιαφερθούν για έναν κρατούμενο; Η κοινωνία δεν βρίσκεται σε άγνοια επειδή δεν μπορεί να μάθει, απλά γιατί δεν θέλει να μάθει, είναι πιο βολικό..

Όσο για την τελευταία παράγραφο του άρθρου, ίσως όντως οι άνθρωποι να είναι επιρρεπείς στο να υπακούουν τους ανθρώπους-σύμβολα της εξουσίας. Γιατί οι πολλοί πράγματι χρειάζονται κάποιον να τους καθοδηγεί, είτε λόγω ανασφάλειας ή/και χαμηλής αυτοπεποίθησης, στους ανθρώπους αρέσει να ανήκουν σε κοπάδια και χρειάζονται έναν βοσκό.. Όμως στην έρευνα κάποιοι συνέχιζαν και όταν τους είχαν πει να σταματήσουν. Δεν ακολουθούσαν διαταγές, απλά έβγαζαν τα σαδιστικά τους απωθημένα γνωρίζοντας πως δεν θα υπάρχουν συνέπειες. Επίσης ο φίλος που μου το έστειλε μου είπε πως διάβασε πως τα ποσοστά όσων ήταν πρόθυμοι να πληγώσουν άλλους μειώνονταν δραματικά όταν αυτό έπρεπε να γίνει με προσωπική επαφή, με μαχαίρι πχ. Εμ βέβαια, γιατί να σκοτώσεις κάποιον πατώντας ένα κουμπάκι είναι πολύ απλό, το να τον στραγγαλίσεις όμως θέλει άλλο μυαλό. Γενικά κάποια πράγματα έχουν γίνει τόσο «απλά» που οι άνθρωποι καταλήγουν να μην αντιλαμβάνονται τις συνέπειες των πράξεών τους μερικές φορές…

(οι εικόνες είναι από την ομώνυμη ταινία)

12 thoughts on “Το πείραμα

  1. Ο/Η stardust30 λέει:

    Γενικά ο άνθρωπος είναι ον που επιθυμεί να ανήκει σε αγέλες. Και δεν είναι κακό το να ανήκεις κάπου όταν η αγέλη είναι αυτο-διοικούμενη και όχι καθοδηγούμενη από άλλους. Άλλο λοιπόν το να ανήκεις σε μια ομάδα θρησκευτική όπου ο βοσκός-ιερέας θα κάνει κουμάντο και θα σου λέει τί θα κάνεις και άλλο μια ομάδα με κοινά ενδιαφέροντα και κοινές πεποιθήσεις.
    Οι άνθρωποι που είναι επιρρεπείς στην υπακοή είναι οι αμόρφωτοι και αγράμματοι. Γι’αυτό και όλες οι θρησκείες είναι εναντίον των γραμμάτων και των τεχνών.
    Για μένα είναι το ίδιο σαδιστής και ανώμαλος κάποιος που θα πνίξει κάποιον με κάποιον που θα πατήσει κάποιο κουμπί και θα φέρει το ίδιο αποτέλεσμα.

  2. Ο/Η ellinaki λέει:

    Γενικώς οι συμπεριφορές μας δεν έχουν αλλάξει στα βάθη του εγκεφάλου μας. Μερικές χιλιάδες χρόνια πολιτισμικών επιρροών δεν αρκούν να ανατρέψουν εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια του κυνηγού – τροφοσυλλέκτη. Εξ’ ου και πολλές αλλοπρόσαλες συμπεριφορές από πολλούς ανθρώπους… ακόμα και μορφωμένους ή καλλιεργημένους.

    Πως λέμε «Ξυπνάς το ζώο μέσα μου»…. Ε θέλει πολλά χρόνια εξέλιξης το ζώο ακόμα για να ηρεμήσει.

  3. Σκεφτείτε τα εν λόγω πειράματα σε αντιδιαστολή με αυτό.

    «Some animals are surprisingly sensitive to the plight of others. Chimpanzees, who cannot swim, have drowned in zoo moats trying to save others. Given the chance to get food by pulling a chain that would also deliver an electric shock to a companion, rhesus monkeys will starve themselves for several days.»

    Πιθανόν η εκάστοτε συμπεριφορά του ζώου (βάζω και τον άνθρωπο μέσα) να έχει να κάνει με τις καταλληλες συνθήκες.

  4. Ο/Η Ιοκάστη λέει:

    @stardust

    ναι δεν είναι κακό να ανήκεις κάπου, αντιθέτως, αρκεί στην ομάδα να υπάρχει όντως ισότητα και σεβασμός κι όχι ένας αρχηγός και τα άβουλα όργανά του. Έχεις δίκο για το θέμα της μόρφωσης και του σαδισμού, αλλά το πρόβλημα είναι ποιος σ’ακούει… Νιώθω ώρες ώρες ότι μόνοι μας τα λέμε μόνοι μας τα ακούμε😦

    @ellinaki

    Μ’αρέσει που είσαι αισιόδοξος πάντως, πιστεύεις πως θα ηρεμήσει κάποτε έ; Μακάρι…

    @Shipwrecked

    Ή πιθανόν ο άνθρωπος να είναι χειρότερο ζώο από μερικά άλλα🙂
    Καλά υπερβάλω, είναι γεγονός πως πολλές φορές πολλοί άνθρωποι έχουν επιδείξει αξιοθαύμαστες συμπεριφορές και αυτοθυσία.

  5. Ο/Η ellinaki λέει:

    @ Ιοκάστη

    Δυστυχώς/ Ευτυχώς (διαγράψτε αναλόγως), δεν το βλέπω να γίνεται ούτε στη γενιά των τρισέγγονών μας🙂

  6. Ο/Η Ιοκάστη λέει:

    Α εντάξει, γιατί ούτε κι εγώ το βλέπω και λέω κοίτα να δεις αισιοδοξία το ελληνάκι…

  7. Ο/Η stardust30 λέει:

    Δυστυχώς το μιμίδιο του ηρωισμού και της αυταπάρνησης τείνει να εξαλειφθεί από την δεξαμενή των μιμιδίων μιας και τα άτομα που τα έχουν είτε πέφτουν νεκροί, είτε μένουν μόνοι τους μιας και κανείς δεν θα ήθελε να μοιραστεί τη ζωή του με έναν άνθρωπο που πηγαίνει ενάντια στο ρεύμα και αψηφά την ζωή του για το συμφέρον του όλου.
    Δυστυχώς ένας Che, ένας Gandi, ακόμη και ένας Martin Luther King δεν μπορεί να φέρει την άνοιξη στις καρδιές των ανθρώπων..

  8. Ο/Η Άθεος λέει:

    Αν οι άνθρωποι είναι πάντα διατεθειμένοι και υπάκουοι σε κάποια προσωπικότητα, περιβεβλημένη με κύρος και εξουσία, φαντάσου τι μπορεί να κάνει κανείς, όταν το επιβάλει ο «θεός» του δηλαδή η αρρωστημένη του φαντασία!
    Να πως ένας καλός άνθρωπος μπορεί, με ελαφρά την καρδιά του, να κάνει πράξεις ανείπωτης φρίκης!

  9. Ο/Η Αόρατη Μελάνη λέει:

    Ιοκάστη, το πείραμα είναι πολύ ενδιαφέρον, πάρα πολύ. Ωστόσο δεν βλέπω να δείχνει κατά κανένα τρόπο πόσο «κακοί» είναι οι άνθρωποι ή ότι έβγαζαν απωθημένα ή κάτι παρόμοιο. Διάβασα όλο το πείραμα στη wikipedia, και βλέπω ότι όλοι ανεξαιρέτως έφεραν αντιρρήσεις και συνέχισαν μόνο υπό την πίεση του «επιστήμονα» και νιώθοντας ιδιαίτερο στρες. Δεν θα έλεγα ότι ήσαν «κακοί» που βρήκαν ευκαιρία να βγάλουν απωθημένα. Επίσης, δεν φαίνεται να ήταν αμόρφωτοι και αγράμματοι (αυτό ως προς την άποψη του Αστρόσκονη ότι οι αμόρφωτοι και αγράμματοι είναι πιο επιρρεπείς στην υπακοή – ίσως είναι αλήθεια, αλλά δεν προκύπτει από αυτό το πείραμα). Ήταν άνθρωποι κανονικοί, νορμάλ, μέσος όρος.

    Το βρίσκω τρομερά ενδιαφέρον ακριβώς επειδή καταδεικνύει ότι ο μέσος άνθρωπος, ο καθένας μας, όλοι μας, ναι, ακόμη κι εγώ κι εσύ και οι εδώ σχολιαστές, υπό συγκεκριμένες συνθήκες συμπεριφέρονται έτσι. Τώρα μας φαίνεται ότι «δεν θα το κάναμε», αυτό όμως το λέμε εκ του ασφαλούς, γνωρίζοντας όλο το υπόβαθρο της υπόθεσης. Κανείς μας δεν μπορεί να πει τι θα έκανε πραγματικά – αυτό μας το λέει το πείραμα.

    Βρήκα ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα τη θεωρία του καθηγητή ως προς το γιατί οι άνθρωποι φέρονται έτσι. Υποστηρίζει ότι τα άτομα που δεν έχουν συνηθίσει στη λήψη αποφάσεων στα πλαίσια μιας ομάδας, όταν βρεθούν σε κατάσταση κρίσης, αισθάνονται πιο ασφαλείς αφήνοντας την απόφαση στην ίδια την ομάδα και στην ιεραρχία της (και ο «επιστήμονας» είναι ψηλά στην ιεραρχία της ομάδας). Αυτό είναι κάτι που το έχω νιώσει εγώ στο πετσί μου ορισμένες φορές και μπορώ να το επιβεβαιώσω. Αισθάνεσαι κάτι σαν οργή και ανημπόρια, αλλά και ανακούφιση που φεύγει από πάνω σου η ευθύνη της απόφασης.

    Ας μην βιαζόμαστε λοιπόν να βγάλουμε τον εαυτό μας απέξω και να μιλήσουμε για «ψυχασθενείς» που κάνουν πράγματα που εμείς ποτέ δε θα κάναμε. Δεν ηταν ψυχασθενείς αυτοί, ήταν νορμάλ άνθρωποι, σαν εσάς, σαν εμένα.

    Η υπακοή μειωνόταν με την άυξηση της φυσικής επαφής με το θύμα (παρενθετικά, δεν υπήρξε θέμα τραυματισμού με μαχαίρι, αλλά ζητήθηκε να τοποθετήσουν οι ίδιοι το χέρι του «θύματος» στην ηλεκρική πλάκα και να το κρατήσουν εκεί), με τη μείωση της φυσικής επαφής με τον «επιστήμονα» (όταν οι οδηγίες δίνονταν από τηλέφωνο), με τη μείωση του κύρους του «επιστήμονα» (τους είπαν ότι δεν είναι από το Yale αλλά από κάποιο άγνωστο ίδρυμα), και με την παρουσία άλλων πειραματόζωων (όταν κάνανε δυο μαζί το πείραμα και ο ένας αρνιόταν να συνεχίσει, πιο εύκολα αρνιόταν και ο άλλος).

    Κάτι άλλο πάρα πολύ ενδιαφέρον είναι ότι βρέθηκε πως οι γυναίκες υπακούουν σε πολύ μεγαλύτερο ποσοστό από τους άντρες. Σε ένα πείραμα που έγινε, όλες οι γυναίκες υπάκουσαν, αν και σημείωσαν υψηλότερα επίπεδα στρες και οι περισσότερες έκλαιγαν, ενώ από τους άντρες υπάκουσαν μόνο οι μισοί.

  10. Ο/Η Τεμπελόσκυλο λέει:

    Ωραίο το ποστ σου Ιοκάστη. Μία μικρή διορθωσούλα: η ταινία Das Experiment που αναφέρεις βασίζεται σε αυτό το πείραμα και όχι στου Μίλγκραμ.

  11. Ο/Η Ιοκάστη λέει:

    Καλώς ήρθες Τεμπελόσκυλο🙂

    Το άρθρο το μετέφερα από την εφημερίδα όπως είναι, και επομένως δεν μπορώ να το αλλάξω. Ευχαριστώ για την διευκρίνιση πάντως. Έχουν γίνει κάμποσα πειράματα τελικά, και μάζεψα αρκετές πληροφορίες αλλά δεν έχω βρει χρόνο και κουράγιο για να τις μεταφέρω εδώ. Θα το κάνω όμως μέσα στις επόμενες μέρες.

    Καλό βράδυ!!

  12. Ο/Η Ιοκάστη λέει:

    Μελάνη μου δεν σε ξέχασα, ευχαριστώ για το σχόλιο, χαίρομαι πάντα όταν με επισκέπτεσαι, απλά δεν έχω βρει χρόνο να απαντήσω κανονικά ακόμα…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s