Irreligion

Irreligion

A mathematician explains why the arguments for god just don’t add up

John Allen Paulos

Βιβλιοπαρουσίαση

Στο βιβλίο αυτό ο John Allen Paulos προσπαθεί με απλό τρόπο να αντικρούσει κάποια από τα βασικότερα, κατά την γνώμη του, επιχειρήματα των χριστιανών και να αποδείξει γιατί δεν συμβαδίζει με την λογική η ιδέα του θεού και της πίστης, όπως παρουσιάζονται στις μεγάλες μονοθεϊστικές θρησκείες τουλάχιστον.

Το βιβλίο χωρίζεται σε 3 ενότητες, σε κάθε μία από τις οποίες εξετάζονται 4 επιχειρήματα (και κάνα δυο σχετικές ιστορίες από την ζωή του συγγραφέα):

– Τα 4 κλασσικά επιχειρήματα: Τα πιο παραδοσιακά επιχειρήματα που χρησιμοποιούσαν οι πιστοί από την αρχή της ιστορίας τους.

– Τα 4 υποκειμενικά επιχειρήματα: Επιχειρήματα βασισμένα στις προσωπικές «εμπειρίες» και διδασκαλίες που έχει λάβει ο καθένας

– Τα 4 ψυχο-μαθηματικά επιχειρήματα: Πιο περίπλοκα επιχειρήματα βασισμένα κάποιες φορές στον συνδυασμό της θρησκείας και της επιστήμης.(ψυχολογίας και μαθηματιικών)

irreligion1

Βιβλιοκριτική

Η προσωπική μου άποψη είναι πως το βιβλίο είναι πολύ καλό και ενδιαφέρον. Ο λόγος του συγγραφέα είναι απλός, κατανοητός και με συνοχή. Σε αρκετά σημεία βρήκα τον εαυτό μου να χαμογελάει εντοπίζοντας πράγματα που συμβαίνουν και στην δική μου καθημερινότητα αλλά έχω μάθει ίσως να αγνοώ, αλλά και να γελάει γιατί ο συγγραφέας έχει και πολύ καλό χιούμορ (ή έχω μεγάλη αδυναμία στους μαθηματικούς…). Επίσης υπάρχουν αρκετές πληροφορίες, για την Αμερική κυρίως, αλλά μια οικογένεια είμαστε όλοι στην γη πλέον και καλό είναι να ξέρουμε όσα περισσότερα πράγματα μπορούμε για κάποια θέματα.

Βέβαια κάποια από τα επιχειρήματα που προσπαθεί να αντικρούσει μου φαίνονται το λιγότερο παιδικά αλλά υποθέτω πως ο συγγραφέας θεωρεί πως πρέπει να τα αναφέρει από προσωπική εμπειρία που προέρχεται από συζητήσεις τους με πιστούς. Και η αλήθεια είναι πως μετά από λίγες συζητήσεις που έχω κάνει με κάποιους έχω αρχίσει να πιστεύω πως ίσως χρειάζεται όντως να προσπαθήσει κανείς να συζητήσει το θέμα από τα πολύ αρχικά και απλά στάδια αν θέλει να βγάλει μια άκρη…

Ίσως λοιπόν να φανεί λίγο βαρετό σε κάποιον που έχει διαβάσει πολύ, απλά και μόνο γιατί στις 100 από τις 149 σελίδες λέει απλά το αυτονόητο και είναι πολύ πιθανό απλά να κουνάτε το κεφάλι σε κάθε πρόταση και να λέτε «ε ναι, εννοείται». Προφανώς όμως για κάποιους όχι μόνο δεν είναι αυτονόητα αυτά, αλλά δεν μπορούν να τα καταλάβουν καθόλου. Και δεν πιστεύω πως το βιβλίο αυτό θα μπορέσει να τους τα εξηγήσει. Όπως και ό,τι έχω διαβάσει ως τώρα, το βιβλίο αυτό απευθύνεται σε άτομα που είτε δεν πιστεύουν ήδη, είτε έχουν αμφιβολίες, είτε είναι αναποφάσιστοι. Φανατισμένοι ή πολύ αφοσιωμένοι πιστοί δηλαδή δεν πρόκειται κατά την γνώμη μου, όχι μόνο να το εκτιμήσουν, αλλά και να καταλάβουν τον τρόπο σκέψης του συγγραφέα στο ελάχιστο. Έχω ξαναπεί πως υπάρχει ένα χάσμα μεταξύ στον τρόπο σκέψης κάποιων πιστών και των υπολοίπων και δυστυχώς δεν είναι εύκολο να γεφυρωθεί (και δεν είναι λάθος της μίας πλευράς μόνο). Θα γράψω περισσότερα για το θέμα αυτό σε προσεχές άρθρο.

Ένα άλλο στοιχείο είναι πως ο συγγραφέας προσπαθεί να κρατήσει μια, όσο γίνεται, μετριοπαθή στάση. Μου φάνηκε δηλαδή πως δεν θέλει να προσβάλλει τους πιστούς με κανέναν τρόπο και πως δεν έχει σκοπό να ακολουθήσει τον επιθετικό τρόπο άλλων συγγραφέων που μίλησαν για το ίδιο θέμα.

Ακολουθεί μια μικρή παρουσίαση κάποιων κομματιών του βιβλίου που μου άρεσαν αρκετά, μαζί με σκέψεις και συναισθήματα που μου δημιούργησαν. Όσοι βαριούνται ή προτιμούν να μην ξέρουν τίποτα για το βιβλίο αν θέλουν να το διαβάσουν μπορούν να σταματήσουν το διάβασμα τώρα!!

images2

Επιχειρήματα…

Ένα από τα 4 κλασσικά επιχειρήματα ήταν αυτό της πρωταρχικής αιτίας. Σύμφωνα με αυτό τα πάντα έχουν μια αιτία προέλευσης. Έτσι κι ο κόσμος κάπως δημιουργήθηκε οπότε υπάρχει θεός/δημιουργός.

Πράγματι πολύ κλασσικό επιχείρημα. Αυτό που μου άρεσε από τις απόψεις του συγγραφέα ήταν η πολύ λογική ερώτηση: Γιατί μπορούμε να δεχτούμε πως ο Θεός απλά υπάρχει, χωρίς να τον δημιούργησε κανείς, αλλά δεν μπορούμε να δεχτούμε το ίδιο και για τον κόσμο; Αυτή η εισαγωγή μιας ύπαρξης που δεν μπορούμε να δούμε ή και να αντιληφθούμε με κάποιον τρόπο, στην ουσία περιπλέκει το πρόβλημα της δημιουργίας του κόσμου αντί να το απλουστεύει γιατί για να εξηγήσουμε κάτι περίπλοκο, τον κόσμο, χρησιμοποιούμε κάτι πιο περίπλοκο και ακατανόητο, τον θεό. Αυτό είναι παράλογο επειδή δεν απαντάει ουσιαστικά καμία ερώτηση (μιας και η πιο κλασσική απάντηση είναι το «άγνωστη η θέληση/οι τρόποι του Κυρίου»).

Επίσης πολλοί άνθρωποι θεωρούν την θεωρία της εξέλιξης λανθασμένη επειδή υποθέτει την τυχαία δημιουργία ενός κόσμου που φαίνεται πολύ περίπλοκος και τέλειος για να είναι τυχαίος. Εδώ γίνονται πολλαπλά λάθη στον συλλογισμό βέβαια και αυτό είναι κυρίως αποτέλεσμα άγνοιας και ελλιπής γνώσης όσον αφορά την εξελεγκτική θεωρία. (κατά την δική μου γνώμη). Αφενός η ύπαρξη και ο κόσμος δεν είναι τόσο τέλεια όσο θεωρούν πολλοί, και αφετέρου τίποτα δεν είναι τυχαίο. Αιώνες εξέλιξης οδήγησαν στο να επικρατήσουν τα είδη που υπάρχουν σήμερα με τις λειτουργίες που αυτά έχουν.

Η αλήθεια είναι πως στην Ελλάδα νομίζω πως η επικρατέστερη είναι η δεύτερη κατηγορία επιχειρημάτων που εξετάζεται στο βιβλίο. Αυτά είναι οι συμπτώσεις, οι προφητείες, η υποκειμενικότητα και οι θεϊκές παρεμβάσεις. Για τις συμπτώσεις, τις προφητείες και τις θεϊκές παρεμβάσεις το πιο ισχυρό αντεπιχείρημα είναι η αδυναμία να αποδειχτούν με εμπεριστατωμένη επιστημονική έρευνα. Γενικά όσοι έχουν μελετήσει στατιστική, έστω και λίγο, μπορούν να δουν πολύ διαφορετικά τα πράγματα και όντας μαθηματικός ο συγγραφέας έχει πολλά να πει πάνω στο θέμα.

Πάντως το θέμα των θαυμάτων είναι πολυσυζητημένο (είχαν γίνει και αρκετές συζητήσεις στου Διαγόρα, εδώ, εδώ και εδώ ) και πραγματικά δεν μπορώ να καταλάβω πως μπορεί κάποιος να θεωρήσει πως το να σωθεί ένα παιδί είναι θαύμα την στιγμή που πεθαίνουν 1000 και πως μπορεί να δεχτεί ότι η δική του προσευχή εισακούσθηκε ενώ οι προσευχές τόσων εκατομμυρίων ανθρώπων αγνοούνται.. Κι όλα αυτά ενώ την ίδια στιγμή υποστηρίζει πως πιστεύει σ’έναν θεό αγάπης, δηλαδή ο παραλογισμός σ’όλο του το μεγαλείο.

Ο συγγραφέας αναφέρει έναν τρόπο να γίνει μια έρευνα πάνω στα θέματα αυτά. Θα πρέπει να δημιουργηθεί ένα ικανοποιητικό στατιστικό δείγμα (= σχετικά μεγάλος αριθμός ατόμων) με κάποια άτομα που να πάσχουν από την ίδια ασθένεια και θα βρίσκονται και στο ίδιο στάδιο ασθένειας, να προσεύχονται με τον ίδιο τρόπο και στον ίδιο θεό και να μελετηθεί για παράδειγμα πόσοι γιατρεύτηκαν με ανθρώπινα μέσα, πόσοι γιατρεύτηκαν «θαυματουργά», πόσοι πέθαναν κλπ, για να διαπιστωθεί αν είναι στατιστικά σημαντικός ο αριθμός των ατόμων των οποίων εισακούσθηκαν οι προσευχές.

Εντάξει αυτό μπορεί να μην γίνεται, γιατί ακόμη κι αν υπάρξουν όλες οι προϋποθέσεις, τα εξεταζόμενα άτομα θα έχουν διαφορετικά ιατρικά ιστορικά, διαφορετικούς τρόπους ζωής και συνεπώς διαφορετικές αντοχές στην ασθένεια, αλλά και πάλι, είναι ένα πολύ καλό παράδειγμα του πως πρέπει να γίνει μια σωστή έρευνα και γιατί δεν μπορεί ένας επιστήμονας να δεχτεί ένα θαύμα και θα προτιμήσει την επιστημονική εξήγηση (που υπάρχει απλά οι πιστοί προτιμούν να την αγνοήσουν). Δηλαδή αν προσεύχονται 1000 άτομα και «απαντηθεί» η προσευχή του ενός είναι πολύ πιο λογικό να χαρακτηριστεί ως τυχαίο γεγονός στα πλαίσια μιας στατιστικής πιθανότητας παρά ως θαύμα…

Το επιχείρημα της υποκειμενικότητας αναφέρεται στο επίσης πολύ συνηθισμένο «εγώ το ξέρω πως υπάρχει θεός γιατί το νιώθω». Ε τι να πει κανείς γι’ αυτό το «ακράδαντο» επιχείρημα, κι εγώ νιώθω πως υπάρχουν μωβ ελέφαντες αλλά δεν το έκανα και θέμα στην βουλή… Έχω μόνο μια ερώτηση: μπορεί να είναι κανείς σίγουρος πως αυτό που νιώθει είναι 100% δικό του και δεν είναι απλά αποτέλεσμα μιας ζωής πλύσης εγκεφάλου και επιρροών από την κοινωνία; Με τόσα ερεθίσματα που λαμβάνουμε καθημερινά από την στιγμή που γεννιόμαστε πολλά νιώθουμε που απλά μας τα έχουν επιβάλλει εξωτερικοί παράγοντες. Και ναι το θρησκευτικό συναίσθημα είναι ένα από αυτά, από μωρά ακούμε τα ίδια και τα ίδια από το σχολείο και την οικογένεια για τον Θεό…

irreligion_cover_detail

Από τα 4 τελευταία επιχειρήματα ξεχώρισα τον επαναπροσδιορισμό. Οι άνθρωποι έχουν την τάση να επαναπροσδιορίζουν τον θεό ως κάτι που τους αρέσει και το οποίο μπορούν να λατρεύουν. Πχ για κάποιον ο θεός είναι η αγάπη, η ομορφιά, η σοφία, ένας συνδυασμός όλων αυτών κλπ. Νομίζω πως όλοι σχεδόν οι άνθρωποι το κάνουν αυτό, έστω και ακούσια. Είναι τρομερό λάθος βέβαια, από την άποψη πως εντάξει, είναι σεβαστό να πει κανείς ο θεός είναι η αγάπη και γι’ αυτό πιστεύω αλλά δεν είναι λογικό ένα τέτοιο σκεπτικό να τον οδηγήσει στον άκρατο δογματισμό των μονοθεϊστικών θρησκειών και στην στήριξη παρακμασμένων ιερατείων. Και φυσικά δεν έχει το δικαίωμα να πιστεύει πως το δικό του σκεπτικό είναι το σωστό και των άλλων λάθος και θα πρέπει να τους μεταδώσει τα φώτα του…

Το τελευταίο επιχείρημα είναι γνωστό ως το στοίχημα του Πασκάλ (Pascal´s Wager), σύμφωνα με το οποίο χάνουμε περισσότερα αν δεν πιστεύουμε παρά αν πιστεύουμε. Αυτό είναι ένα επιχείρημα βασισμένο στην λογική του τζόγου, και εξηγείται εύκολα (εντάξει δεν θα το εξηγήσω τώρα, έλεος την ιστορία της ζωής μου έχω γράψει, πάρτε ένα link για το wiki). Βέβαια είναι εξίσου εύκολο να καταρριφθεί, γιατί ακολουθώντας την ίδια λογική μπορεί κανείς να καταλήξει στο ίδιο συμπέρασμα για οποιαδήποτε θρησκεία… Ένα από τα βασικά προβλήματα που δημιουργούνται όταν οι πιστοί ακολουθούν αυτή την λογική είναι ότι δίνεται πολύ μεγάλο βάρος σε μετά θάνατον αμοιβές, με αποτέλεσμα να μειώνεται η αξία της ανθρώπινης ζωής, των ανθρώπινων νόμων κλπ (βέβαια είμαι σίγουρη πως οι πιστοί θα είχαν διάφορα να αντιτάξουν εδώ, αλλά το θέμα είναι τι μας έχει πει η ιστορία..).

Το τελευταίο κεφάλαιο καταπιάνεται με την ονομασία όλων αυτών που δεν πιστεύουν. Αναφέρεται στον όρο brights, που μπορεί να μεταφραστεί ως φωτεινοί ή έξυπνοι. Θα πρόσθετα και το ψώνια, και συμφωνώ με τον συγγραφέα πως σαν όρος δεν λέει και πολλά. Για μένα είναι δηλαδή το χειρότερο που έχω ακούσει, όποια κι αν ήταν η πρόθεση αυτών που το σκέφτηκαν μου ακούγεται πάααρα πολύ μειωτικό για όλους τους άλλους ε και τέλος πάντων είναι σαν να αυτοονομάζεται κάποιος «ο τέλειος» πχ… Μάλλον συμφωνούμε και στο ότι το Άθρησκοι είναι μια καλή ονομασία..

Τέλος όσοι ασχολούνται με το θέμα και διαβάζουν λίγο θα βρουν στο βιβλίο αναφορές σε αρκετά γνωστά θέματα όπως το πρόβλημα του Επίκουρου, η κυκλική λογική, το ιπτάμενο μακαρονοτέρας, κλπ.

Την δεύτερη φωτογραφία την βρήκα εδώ: εδώ

5 thoughts on “Irreligion

  1. Ο/Η Αόρατη Μελάνη λέει:

    Ενδιαφέρον βιβλίο, δεν το είχα υπόψη μου, σε ευχαριστώ που το παρουσίασες.

    Συμφωνώ κι εγώ ότι το «άθρησκοι» είναι ένας καλός όρος, τον χρησιμοποιώ κι εγώ για να αποφύγω τη ρετσινιά της «άθεης», μια που η λέξη άθεος έχει φορτιστεί αρνητικά και έχει συνδεθεί με την έννοια εκείνου που πιστεύει ακράδαντα στην ανυπαρξία θεού, και όχι απλώς εκείνου που δεν πιστεύει στην ύπαρξή του. Προσοχή όμως: θεωρητικά μπορεί κανείς να είναι άθρησκος και ταυτόχρονα και θεϊστής, να πιστεύει δηλαδή στο θεό αλλά να μην είναι ενταγμένος σε θρήσκευμα (μπορεί επίσης να είναι και ντεϊστής). Εκεί υπάρχει ένα λεπτό θέμα.

    Ίσως θα ήταν σκόπιμο τελικά να υιοθετήσουμε τον χαρακτηρισμό «άθεος», επιδιώκοντας να του αλλάξουμε τη φόρτιση από αρνητική σε θετική.

  2. Ο/Η Ιοκάστη λέει:

    Για αυτόν ακριβώς τον λόγο μ’αρέσει ο όρος άθρησκοι, γιατί δεν περιλαμβάνει μόνο τους άθεους. Και πιστεύω πως για κινήσεις κατά του θρησκευτικού κατεστημένου στην Ελλάδα δεν θα ενδιαφέρονται μόνο άθεοι, αλλά και αγνωστικιστές ακόμα και αλλόθρησκοι που επιθυμούν ανεξιθρησκία ή και άτομα που απλά πιστεύουν πως υπάρχει μια ανώτερη δύναμη χωρίς να το ψάχνουν όμως και χωρίς να ανήκουν κάπου (ξέρω αρκετά τέτοια), μη σου πω ακόμα και χριστιανοί.

    Επίσης ο όρος άθεος ίσως να «τρομάζει» λιγάκι κάποιους, που ναι μεν δεν πιστεύουν αλλά δεν βάζουν και το χέρι τους στην φωτιά κλπ. Κι εμένα μου φαινόταν πολύ απόλυτος και δεν τον χρησιμοποιούσα μέχρι πρόσφατα σχετικά. Πάντως όντως πρέπει να φύγει η αρνητική φόρτιση από την λέξη, είναι γελοίο πια..

  3. Ο/Η atumrakis λέει:

    Πολύ ενδιαφέρον ακούγεται το βιβλίο. Και πολύ ενδιαφέρον και ο συγγραφέας από ότι είδα. Ελπίζω κάποια στιγμή να καταφέρω να το διαβάσω.

  4. Ο/Η GreekCthulhu λέει:

    Εχει κυκλοφορησει στα ελληνικα?

  5. Ο/Η Ιοκάστη λέει:

    Από όσο ξέρω όχι.. Υπομονή, σιγά σιγά μεταφράζονται όλο και περισσότερα βιβλία σχετικά με το θέμα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s